بزرگى خواهىشان به فرودستى انداخته ؛ از نادانى جاهليت خوار و سرگردان و در كار نااستوار ، به بلاى نادانى گرفتار . انّ اللّه بعث محمدا ( ص ) نذيرا للعالمين و امينا على التّنزيل و انتم معشر العرب على شرّ دين و فى شرّ دار ؛ منيخون بين حجارة خشن و حيّات صمّ تشربون الكدر و تأكلون الجشب و تسفكون دمائكم و تقطعون ارحامكم ؛ الاصنام فيكم منصوبة و الآثام بكم معصوبة . « 1 » همانا خداوند محمّد را برانگيخت تا مردمان را بترساند ، و فرمان خدا را چنان كه بايد رساند . آن هنگام شما اى مردم عرب ؛ بدترين آيين را برگزيده بوديد ، و در بدترين سراى خزيده . منزلگاهتان سنگستان‌هاى ناهموار ، همنشينتان گرزه مارهاى زهردار . آبتان تيره و ناگوار ، خوراكتان گلوآزار . خون يكديگر را ريزان ، از خويشان بريده و گريزان . بتهاتان همه‌جا برپا ، پاى تا سر آلوده به خطا . فالاحوال مضطربة و الايدى مختلفة و الكثرة متفرقة . فى بلاء ازل ، و اطباق جهل ؛ من بنات موءودة ، و اصنام معبودة ، و ارحام مقطوعة ، و غارات مشنونة . « 2 » حالت‌ها ناپايدار ، دست‌ها به خلاف هم در كار ؛ جمعيّت پراكنده ، در بلاى سخت و تيه نادانى دست‌وپازننده ، از : زنده به گور كردن دختران ، و پرستيدن بتان و بريدن پيوند خويشان و يكديگر را غارت كنان . 5 . علوم عرب امام على ( ع ) سطح علمى و فرهنگى عرب پيش از اسلام را بيان فرمود . چنان كه ديديم مردم عرب جاهلى در تاريكىهاى جهل و نادانى ، و سرگردانى و گمراهى روزگار مىگذراندند . از اين رو نمىتوان ادعاى كسانى چون آلوسى را پذيرفت كه مدعىاند ؛ مردم جاهلى از برخى دانش‌ها همچون پزشكى ،

--> ( 1 ) . همان ، خطبه 26 ؛ ( همان ترجمه ، 26 ) . ( 2 ) . همان ، خطبه 192 ، 220 .